Wrzesień – warzywa i owoce

wrzesien warzywa owoceAroniapochodzi ze schodu Ameryki Północnej. W Europie popularna od XVIII wieku. Jej uprawy stały się popularne dopiero po II wojnie światowej. W Polsce odkryta w latach 70. XX wieku. Obecnie nasz kraj jest jej największym plantatorem na świecie Jadalne są owoce, które zbierane są od sierpnia do października. Mają kulisty kształt i są w kolorze czarnym. W smaku aronia jest cierpka i dlatego nie jest jadana na surowo. Wykorzystuje się ją do dżemów, konfitur soków i nalewek. Wykorzystywana jest jako barwnik. Aronia jest rośliną leczniczą. Zawiera antocyjany, fenolokwasy, garbniki, pektyny, witaminy (A, C, B2, B6. B9, E, PP), potas, wapń, fosfor, magnez, żelazo oraz śladowo jod, mangan, molibden.

Borówka Amerykańskanależy do gatunku roślin wrzosowatych i pochodzi z Ameryki Północnej. Warunki sprzyjające borówce znajdują się także w Japonii, Nowej Zelandii, Wielkiej Brytanii i Holandii. Na mniejszą skalę uprawiana jest także w Polsce. Borówka amerykańska dojrzewa od mniej więcej połowy lipca do września. Owoce mają kulisty kształt i w przeciwieństwie do swoich braci – borówek czarnych – pozbawione brudzącego soku. Posiadają dużo cukru, kwasów mineralnych, soli mineralnych, pektyn i witamin.

Borówka Brusznicainna nazwa to borówka czerwona. Preferuje chodny i umiarkowany klimat. Spotykana jest na wrzosowiskach, torfowiskach, borach świerkowych i sosnowych. Zbierana jest od sierpnia do października. Podkreśla smak mięs i dziczyzny. Nadaje się na dżemy, soki, konfitury, nadzienia dla cukierków. Stanowi bazę pod sos Cumberland. Zawiera fosforany, sol żelaza i kwasy organiczne. Posiada także dużo witaminy C, arbutynę, cukry i garbniki.

Czarny Bez (owoc) – popularne w Polsce nazywany bez lekarski, bez pospolity lub bzina, buzina i hyczka. Występuje w Europie, Tunezji, Afryce Północnej, Kaukazie, Azji Zachodniej i Indiach. W naszym kraju rośnie dziko i nie jest uprawiany. W przeszłości cieszył się większą popularnością. Wykorzystywane były wszystkie części rośliny. Od kory po liście, nasiona, kwiaty i owoce. Kwiaty zbierane są od maja do czerwca a owoce od sierpnia do września. Owoce należy gotować, ponieważ zawierają truciznę. Kwiaty zawierają dużo wapnia, potasu, glinu, żelaza i rutyny. Bogate są także w witaminy A, B1, B2, C i J. Dzięki antocyjanom zabijają wolne rodniki. Posiada właściwości bakteriobójcze i antywirusowe. Nadaje się do leczenia grypy, ponieważ wzmacnia organizm.

Dereńto krzew z rodziny dereniowatych o ponad 40 gatunkach. Pochodzi z Kaukazu, ale uprawiany jest także w Azji Mniejszej oraz Europie. W Polsce występują naturalnie tylko dwa gatunki – jadalny i świdwa. Często spotykany jest w roli rośliny ozdobnej. Jadalnie w kraju występuje dziewięć odmian. Dereń wspominany jest w literaturze już od XVII wieku. Owoce pojawiają się w okresie letnim – lipiec oraz sierpień. Niekiedy do przełomu września i października. Dereń jest koloru krwistoczerwony, biały lub czarniawy i żółty. W smaku przypomina wiśnię lub żurawinę. Popularny jest na przetwory – marmoladę, dżem i nadzieje do cukierków. Idealnie nadaje się do nalewek i syropów. Wg ludowych wierzeń dobrze leczy wszelkie migreny. Owoce zawieraja dużo witaminy C, P i A oraz makro- i mikroelementy, flawonoidy, kwasy organiczne, antyoksydanty chroniące przed rodnikami i nowotworami, biostymulatory, pektyny, garbniki, cukry i substancje mineralne.

Dzika Różawystępuje na obszarach umiarkowanych i ciepłych półkuli północnej. Występuje pospolicie w całej Europie na terenach do 1500 m n. p. m. W Polsce rośnie dziko na terenie prawie całego kraju. Najczęściej jest spotykana przy polach, drogach, w lasach i parkach. Owoce róży są zbierane od sierpnia do października w zależności od predyspozycji danego gatunku. Służą głównie do sporządzania konfitur, dżemów, syropów, soków, nalewek, win, dodawane są do herbat. Z nasion robi się olej z dzikiej róży. Owoce zawierają dużo witamin – C, A, B1, B2, E, K i P. Dodatkowo także garbniki, kwasy, olejki eteryczne, cukry, pektyny, antocyjany, karatenoidy, białka, tłuszcze, sole potasu, wapnia, sodu, magnezu, fosforu, żelaza, manganu i siarki. Wystarczą trzy owoce dzikiej róży, by pokryć dzienne zapotrzebowanie na witaminę C. Odmiana girlandowa zawiera w 100 g d0 2400 miligramów tejże witaminy.

Głógwystępuje powszechnie w całej Europie, Azji i Afryce Północnej. Najczęściej można go spotkać na brzegach lasów. Ozdobny czasami porasta parki. Zbierany jest od września do października. Nadaje się do mieszanek ziołowych. Nadaje się do nalewek, win i konfitur. Zawiera flawonoidy, garbniki, witaminy – C, PP, B1, karoten, cukry, kwasy organiczne, pektyny, żelazo i fosfor.

Gruszkizaliczają się do roślin różowatych. Pochodzi z Chin i występuje także w Europie, Azji i Afryce. Europejskie odmiany pochodzą od gruszy polnej i śnieżnej. Mnogość gatunków jest wynikiem podatności na krzyżowanie tworzące liczne podgatunki. W Polsce popularna od 30 do 60 gatunków wyselekcjonowanych na przestrzeni wieków. Do najpopularniejszych należą Klapsa, Lukasówka, Konferencja, Komisówka, Paryżanka. Najświeższe grusze z sadu pojawiają się w lipcu i są dostępne do końca października. Następnie na rynku są dostępne te z przechowalni. Podobnie jest zresztą z jabłkami. Owoce zazwyczaj są jadane na surowo, ale popularne jest ich pieczenie, suszenie oraz gotowanie. Idealnie pasują do ciast, deserów, napojów, kompotów i sałatek. Pojawiają się także w napojach alkoholowych. Świetnie sprawdzają się podczas kandyzacji, suszenia oraz konserwowania. Zawierają dużo potasu, wapnia, magnezu, sodu, miedzi, żelaza, boru oraz jodu. Możemy w niej także znaleźć źródło kwasu owocowego – jabłkowe i cytrynowego. Posiada też węglowodany, pektyny, błonnik i olejki eteryczne. Z witamin A, B1, B2, B6, C i PP.

Jabłkapopularnością i rozprzestrzenieniem na świecie nie ma sobie równych. Drzewo pochodzi z Chin i za jej przodków uważa się jabłoń wschodnią oraz jabłoń Sieversa. Owoce jabłoni zajmują czwarte miejsce pod względem produkcji na świecie. Niezwykłą popularnością cieszą się w Polsce, gdzie są jednym z symboli naszego eksportu. Nasze popularne odmiany to Kosztela, Papierówka, Szara Reneta, Złota Reneta, Ananas Berżnicki, Antonówka, Kronselska, Malinówka, Boiken, Spartan, Starking, Ligol, Cortland, Alwa, Lobo, Champion. Owoce prosto z sadów trafiają na stoły w okresie od lipca do listopada. Najczęściej jadane są na surowo, ale popularnością cieszy się także ich gotowanie, pieczenie i suszenie. Królują na ciastach, deserach, w sałatkach i surówkach. Przez embargo Rosji popularne staje się cydr. Jabłka posiadają ponad 20 cennych składników. Od witamin A, B1, B2, B6, B12, C, E po kwasy owocowe, przeciwutleniacze, pektyny, błonnik, kwasy foliowe. Ze pierwiastków należy wymienić potas, krzem, sód, wapń, fosfor, magnez, żelazo, cynk, miedź, mangan i jod.

Jeżynysą spokrewnione z malinami i pierwotnie dziko występowały na terenie półkuli północnej. Obecnie są spotykane w prawie każdym zakątku globu. Znane były już starożytnym Egipcjanom. W Polsce jeżyny można spotkać na polach, w zaroślach i lasach. Od XX wieku uprawia się odmianę bezkolcową. Zbierana jest od sierpnia do nawet października. Najlepiej smakują surowe. Dodawane są do syropów, soków, win, nalewek, konfitur, marmolady. Uzupełniają smak koktajli, kisieli, dżemów, ciast i deserów. Do celów leczniczych wykorzystywane są różne części rośliny – od liści do korzenia. Zawierają cukry, kwasy organiczne, prowitaminę A, witaminy z grupy B, witaminę C, pektyny, garbniki, flawonoidy, kwas cytrynowy, antocyjany, potas, wapno, magnez.

Malinynależy do roślin różowatych. Znana jest od starożytności. Dzięki krzyżowaniu w XVII w. znano już odmianę czerwoną i żółtą. Popularnie występuje w Europie, Azji i Ameryce Północnej – dziko, jako krzew uprawiany przez działkowców oraz na plantacjach. Sezon na maliny trwa od lipca do października. Owoce jadane są najczęściej na surowo. Popularne są kompoty, mrożonki, galaretki, dżemy i konfitury. Nadaje się także do nalewek, win i likierów. Lecznico wykorzystuje się łodygi, łodygi i suszone owoce. Maliny zawierają witaminy C, witamina E, B1, B2, B6, potas, wapń, fosfor, magnez, kwas organiczny, flawonoidy i beta-karoteny.

Mirabelkiinaczej nazywana śliwką domową. Jest najmniejszym owocem ze swojej rodziny. Pochodzi z Azji Zachodniej. Uprawiana jest w Polsce. Spotykana jest w sadach, parkach i ogrodach. Rośnie także dziko. Należy do roślin miododajnych. Kolor mirabelki zależy od odmiany i może być od jasnożółtego po czerwony i ciemno-purpurowy. Zbierana jest od lipca do września. Jadana najczęściej na surowo. Znajduje zastosowanie w konfiturach, dżemach, sokach i kompotach. Uzupełnia ciasta, desery, nalewki i wódki. Dobrze się suszy. Zawiera witaminę A, C, P witaminy B, beta-karoteny, błonnik, potas, żelazo, magnez, wapń, fosfor.

Morelenależy do roślin różowatych. Pochodzi z Azji Środkowej, prawdopodobnie z Chin. Dziko rośnie od Japonii po Afganistan. Europejczycy do XVI w. uważali ją za odmianę brzoskwini. Uprawiana jest wszystkich kontynentach. Często spotykana w Turcji, Francji, Rosji, Rumunii. W Polsce zagłębie mirabelkowe jest na Dolnym Śląsku i Ziemi Sandomierskiej. Nasze morele możemy zbierać do końca września. Morele pasują idealnie do ciast i deserów. Doskonale smakują na surowo. Morele wykorzystuje się do słodkich i pikantnych dań. Sprawdza się wzbogacaniu smaków alkoholi. Dojrzała pestka moreli wykorzystywana jest jako substytut gorzkiego migdała. Zawierają dużo składników mineralnych, błonnika, kwasu foliowego. W potężnych dawkach zapewniają karoteny, potas, magnez, fosfor i wapń. Bogata jest także w witaminy B, C, E.

Morwanależy do rodziny morowatych i dzieli się w zależności od koloru na różne rodzaje – morwa czarna i morwa czerwona. Ta pierwsza pochodzi z Azji i była znana już Grekom i Rzymianom, druga z Ameryki Północnej. Owoce zbierane są od lipca do sierpnia. Morwa jadana jest często na surowo. Przypomina wyglądem jeżyny. Nadaje się do galaretek, soków, syropów, konfitur, deserów, nalewek, likierek i win. Nadaje się do suszenia. Owoce Morwy są bogate w pektyny, kwasy owocowe, składniki mineralne oraz witaminy i karoten.

Pigwazostała sprowadzona do Europy z Azji. Spotykana jest także Polsce – najczęściej w przydomowych ogródkach i parkach. Nie jest jadana na surowo ze względu na cierpkość i kwaśność. Nadaje się do konfitur, syropów, nalewek i win. Kandyzowana zastępuje cytrynę. Owoce zawierają dużo minerałów – wapń, potas, żelazo, miedź, siarkę oraz witaminy – B1, B2, C, PP, A. Charakteryzuje się także zawartością antyoksydantów.

Rokitnikwystępuje w Europie, Azji i Chinach. Nazywana jest także rosyjskim ananasem. Nie jest rośliną wymagającą i dobrze znosi zimno. Z tego powodu jest spotykana do 1800 m n.p.m. W Polsce dziko rośnie nad Morzem Bałtyckim wzmacniając brzeg. Zbierany jest od sierpnia do października. Nie jest jadany surowo. Nadaje się na konfitury, soki, pasty, syropy itd. W smaku jest przyjemny i nie powoduje problemów żołądkowych. Wykorzystywany jest także, jako przyprawa. Owoce zawierają kwasy, białko, tłuszcz, wapń, magnez, witaminy A, B, E, C, biooaktywne-flawonoidy.

Śliwkito wieloletnie drzewo, które na przestrzeni wieków skrzyżowało się z dwoma dzikimi gatunkami – ałyczy i śliwy taminy. Pochodzą z podnóża gór Ałtaj i przez Syberię trafiły do Europy. Jest bardzo popularna w Polsce a jej największe uprawy znajdują się w okolicach Nowego Sącza i Łącka. Najbardziej znane są odmiany węgierki. Dojrzewa od czerwca do października. Są jadane surowe i w smaku mogą być lekko kwaśne a nawet bardzo słodkie. Śliwki są często wykorzystywane w kuchni. Dodawane są do ciast i deserów, robi się z nich dżemy, marmolady, soki, nalewki, konfitury. Suszone dodawane są do mięsa i dziczyzny. Nadają się do marynowania i wędzenia. Zawierają cynk, miedź, potas, prowitaminę A, witaminy B witaminę C i E. Posiadają także dużo błonnika i sorbitu.

Winogrona praojczyzną są tereny Zakaukazia i Azji Środkowej. Uprawiana jest od ponad 5000 tysięcy lat. Znana była starożytnym Egipcjanom, Grekom, Rzymianom i nie tylko. Obecnie uprawiana jest na wszystkich umiarkowanych i podzwrotnikowych rejonach globu. Tylko 10% światowych zbiorów to winogrona deserowa. Reszta służy do produkcji win, z czego tylko 5% jest suszone. Ze względu na olbrzymią ilość odmian winogrona dzieli się na kolory oraz pestkowe i bezpestkowe. W Polsce największe uprawy znajdują się w okolicach Zielonej Góry, ale także spotykane są w województwie podkarpacki, dolnośląskim i lubuskim. Sezon trwa od września do października. Winogrona smakują dobrze na surowo. Poza winami dodawana są także do ciast i deserów. Nadają się do wyrobów mlecznych uzupełniając ich smak oraz do soków, dżemów i konfitur. Winogrona są bogate w fosfor i wapń. W mniejszych ilościach także w magnez, cyng, miedź, bor, żelazo, jod. Świeże maja także glukozę, fruktozę, kwasy organiczne i przeciwutleniacze. Posiadają witaminy z grupy B oraz witaminę A.

Żurawina pochodzi z Ameryki Północnej. Popularność zdobyła w XX wieku. W Europie rzadko spotykane są uprawy żurawiny. Dziko występuje na Pomorzu, Pojezierzu Mazurskim, Podkarpaciu, Lubelszczyźnie. Jest odporna na mróz. Zbiera się żurawinę od września do października. Nie nadaje się do jedzenia na surowo ze względu na kwaśny cierpki smak. Po przetworzeniu robi się z niej kisiele, dżemy, konfitury. Idealnie wkomponuje się w dziczyznę, mięsa, pasztety i sery. Przemysłowo wytwarza się z niej soki i syropy. Posiada właściwości prozdrowotne – od witamin C, A, B1, B2, pektyn, błonnika po żelazo, wapno, fosfor i jod. Nadaje się do leczenia anemii.

Bakłażan należy do rodziny psiankowatych. Znany jest także pod nazwą oberżyna. Rzadziej gruszka miłosna, jajko krzewiaste, bakman. Pochodzi z tropikalnej Afryki, Egiptu, Arabii i Indii. W Polsce jego hodowla odbywa się w szklarniach. Zbierany jest od czerwca do września. Nasz region charakteryzuje się bakłażanami w kolorze ciemnofioletowym z białym miąższem. Dostępne są także odmiany z białą gładką skórką, pasiaste, zielonobiałe i kolorowe mini. Nie jest jadany na surowo. Najczęściej się go smaży, piecze, dusi i grilluje. Podawany jest także faszerowany z mielonym mięsem lub z ryżem, grzybami albo rybą. Z około 90% składa się z wody, ma niewiele białka, tłuszczy i tylko odrobinę cukru. Zawiera bardzo dużo potasu, fosforu, żelaza, wapnia i witamin A, B, C. Zawartość błonnika jest o 50% większa niż w przypadku jabłek i brzoskwiń. Wspomaga procesy trawienia tłustych mięs.

Brokuł to inaczej kapusta szparagowa. Należy do jednorocznych roślin kapustowatych. Pochodzi z Cypru a popularność zdobył w starożytnej Grecji i Rzymie. Nie występuje dziko. Jest uprawiany m.in. w Polsce, Anglii, Francji, Hiszpanii i Włoszech. Polskie uprawy zbierane są od czerwca do listopada. Jego wygląd jest fachowo nazywany baldachogroniastym kwiatostanem a prościej różą. Jadany jest na surowo, ale częściej w postaci gotowanej, duszonej, pieczonej i smażonej. Znajduje szerokie zastosowanie od zapiekanek u zip po gania garnkowe. Brokuły bogate są w witaminy A, C, B1, B2 oraz fosfor, wapń, magnez i żelazo.

Brukiew nazywany tez karpielem jest odmianą kapusty rzepaku. Nie rośnie dziko. Uprawiany jest w większości krajów zachodniego globu. W Polsce znany jest od XVII wieku. Brukiew zbiera się od sierpnia do listopada. Nie cieszy się popularnością. Powoli to się jednak zmienia, ponieważ bardzo dobrze wpływa na zdrowie. Spożywany jest na surowo, w postaci gotowanej, pieczonej, duszonej. Nadaje się do zup, puree surówek i soków. Dobrze łączy się z mięsem, nadaje się do faszerowania i duszenia z masłem lub śmietaną. Zawiera witaminy A, B1, B2, B5, B6, B9, B12, C, D, K oraz wapń, fosfor, sód, żelazo, magnez, cynk, miedź, siarkę, błonnik, karoten, rutynę, cukry, białka.

Brukselka należy do odmiany kapusty warzywnej. Prawdopodobnie swoje powstanie zawdzięcza skrzyżowaniu z jarmużem i kapustą głowiastą. Jest uprawiana od XVII w Europie. Pochodzi z Belgii. Nazwa pochodzi od stolicy tego kraju. To jesienne warzywo, które zbiera się od października do nawet stycznia. Przymrozki sprawiają, że warzywo zyskuje więcej słodyczy. Ndaje się do spożywania na surowo, ale lepiej smakuje zasmażana, kiszona i gotowana. Dodawana jest także do zup. Posiada dużo witamin, soli mineralnych i błonnika. Zawiera – potas, magnez, wapn, mangan, żelazo, cynk, miedź, fosfor, karoten, witaminy (E, K, H, B1, B2, B5, B6, C). Dzięki sporej zawartości kwasu foliowego wpływa korzystnie na zdrowie Należy do najbogatszych w białko warzyw kapustnych.

Burak Ćwikłowyzaliczany jest do roślin komosowatych i szarłatowatych. Pochodzi od buraka dzikiego, którego do dzisiaj można spotkać na Bliskim Wschodzie, w pobliżu Morza Śródziemnomorskiego, Czarnego, Kaspijskiego i w Indiach. W Polsce zaliczany jest do pospolitych roślin uprawnych. Świeży dostępny jest przez cały rok dzięki chłodniom. Zbiory przypadają na lato i jesień. Młody cechuje się jadalnym korzeniem i liśćmi. Spożywany jest zazwyczaj po przetworzeniu. Idealnie nadaje się do marynat, mieś, zup i sosów. Najbardziej znany jest ze swojego udziału w barszczu czerwonym oraz jako ćwikła z chrzanem. Buraki zawierają dużo witaminy C i B1 oraz makr- i mikroelementy. Posiada też wapno, magnez, potas oraz rzadki rubid i cez. Ten ostatni być może hamuje raka. Odkwasza organizm.

Botwinaod zawsze kojarzona z Francją, Hiszpanią, Holandia i Szwajcarią jest także powszechnie uprawiana w Polsce. Popularna jest boćwina zwyczajna oraz szerokoogonkowa. Sezon na to warzywo trwa maja do września. Za jadalne uważa się liście i łodygi. Nadaje się do sałatek, zup, chłodników i napojów warzywnych. Boćwina znana jest z zawartości błonnika, białka, węglowodanów oraz witaminy C, kwasu foliowego, mangany, potasu, żelaza, fosforu, sodu i cynku.

Cebulanależy do rodziny czosnkowatych i pochodzi z Azji Środkowej. Nie rośnie dziko i występuje tylko uprawiana. Do największych producentów cebuli należą Chiny, Rosja, Indie i USA, Turcja oraz Hiszpania. W Polsce powierzchniowo jest to trzecia uprawa po pomidorach i marchwi. Najczęściej występuje w odmianie białej, czerwonej, cukrowej, czosnkowej, szalotce, srebrzystej, jako dymka. Jest dostępna cały rok dzięki systemowi chłodni a jesienią prosto z pola. Surowa nadaje się do spożywania w sałatkach i na kanapkach. Często dodawana jest do zup i mięs, aby dodać smaku potrawie. Zwiera białko, wapń, fluor, prowitaminę A, witaminy B1, B2, B6 oraz C i E.

Cykoria (liść) – pochodzi z wybrzeża Morza Śródziemnego i Azji Zachodniej Znana jest ludzkości od starożytności, ale uprawiana jest od XIX wieku. Świeża polska cykoria zbierana jest od września do listopada. Smakuje dobrze na surowo w sałatkach, przekąskach i dipach. Sprawdza się zapiekana. Ususzone i zmielone liście zastępują kawę i dodatkowo są bogate w witaminy i minerału. Zawiera witaminę C i A oraz mangan, żelazo, potas i fosfor.

Czarne rzepaznana jest ludzkości od 5 tysięcy lat i żywiła budowniczych piramid oraz średniowieczną ludność Europy. Od XIX wieku popularność rzepy spada na rzecz ziemniaka. Cieszy się sentymentem w Polsce. Jest zbierana od września do grudnia. Surowa nadaje się do sałatek i surówek. Jej ostry smak musi zostać złagodzony. Spotkana jest także, jako dodatek do dań głównych. Może być pieczona, gotowana, dodawana do puree, zup i potrawek. Na wschodzie Europy popularna jest w kompozycji ze śmietaną, jajkami lub olejem. Spotykana jest także w pierogach. Posiada dużo siarki i witamin – A, C i z grupy B. Wykazuje także duże ilości potasu, żelaza, magnezu, cynku i wapnia. Sok z rzepy wzmacnia organizm i pomaga w reumatyzmie.

Czosnekto warzywo, przyprawa i roślina lecznicza. Dzięki właściwościom leczniczym i smakowym znany jest od ponad 5 tysięcy lat. Pochodzi z południowo-zachodniej Syberii i z tego regionu rozprzestrzenił się na cały świat. Ceniony był przez starożytnych Rzymian, Greków i Egipcjan. Do Polski trafił dzięki Tatarom i od średniowiecza jest bardzo ceniony. Uprawia się go na plantacjach wielkopowierzchniowych, ogrodach i na działkach. Najprościej napisać do czego się nie nadaje, ponieważ poza tym wszędzie się wyśmienicie sprawdza. Oczywiście poza ciastami i deserami. Zawiera witaminy C, A, B1, B2, B3, PP oraz fitosterol, flawonoidy. Słynie z substancji lotnych , które nazywane są olejkami czosnkowymi (allicyna oraz allistatyn) znanymi z silnych właściwości bakteriobójczych.

Dynia występuje dziko w klimacie gorącym i ciepłym. Znana jest ludzkości od 7 tysięcy lat. Najpierw została doceniona przez Indian, później za sprawą Hiszpanów trafiła do Europy w XVI wieku. Sezon trwa od sierpnia do listopada. Można ją smażyć, gotować, piec i marynować. Nadaje się także do zup, ciast i dżemów. Wykorzystywane są także pestki dyni. W sklepach można natrafić na olej, ale nie można go używać do smażenia, ponieważ wydziela trujące związki. Dynia jest niskokaloryczna i bogata w substancje odżywcze. Zawiera witaminy C, D, B1, B2, PP, kwas foliowy, beta-karoten, substancje antyutleniające chroniące przed nowotworami. Pestki zawierają cynk i lecytynę, która wpływa na pamięć. Dyniowy sok to bomba z żelazem, miedzią, magnezem i potasem.

Fasola jest jednoroczną rośliną bobowatą. Pochodzi z Ameryki Środkowej i Południowej. Do Europy została sprowadzona przez Kolumba. Ciekawostką jest, że pierwsze uprawy miały charakter estetyczny a dopiero w XIX wieku zaczęła gościć na stołach. Jest dostępna przez cały rok. Nie jest jadana na surowo a ziarna służą do przygotowywania zup, past i dań jednogarnkowych. Posiada liczne białka roślinne, sole mineralne, fosfor, żelazo i witaminy z grupy B.

Fasola szparagowanależy do roślin bobowatych. To obecnie jedna z podstawowych roślin uprawnych. Jej rodowód sięga Ameryki Środkowej i Południowej. Jest jej ponad 200 gatunków, jednak tylko 10 jest w praktycznej hodowli. Najwięcej się jej produkuje we Włoszech i Francji. W Polsce jej początku sięgają XVI wieku. Obecnie zdobywa coraz większą popularność. W Polsce dostępne są odmiany w dwóch kolorach – żółtym i zielonym. Ten pierwszy idealnie smakuje z masłem i bułką tartą. Zielona najsmaczniejsza jest gotowana. Obydwie odmiany różnią się od siebie smakiem i przeznaczeniem. Fasola szparagową najlepiej gotować na parze, ponieważ warzywo jest wtedy chrupiące i jędrne. Dodaję się ją do mięs, zapiekanek i sałatek. Zawiera błonnik, witaminy C, A, z grupy B, żelazo, potas, magnez sporo kwasu foliowego.

Koper włoskizaliczany jest do roślin selerowatych i dziwko można go spotkać w basenie Morza Śródziemnomorskiego. Jednak spotkany jest także w Pakistanie, Iranie, Afganistanie. Uprawiany jest przez Australię, Nową Zelandię, Meksyk, USA. Czasami w Polsce. Nasze uprawy obradzają od lipca do listopada. Może być jadany na surowo, smażony, gotowany, pieczony, duszony, grillowany a nawet jako konfitura. W smaku przypomina anyż. Jadalne są wszystkie części i wszystkie znajdują zastosowanie w kuchni. Gałązki przypominają koperek a łodygi wykorzystywane są do zup. Pokrywa dziennie zapotrzebowanie na witaminę C i w 50% na potas i witaminę B. Zawiera w sobie także błonnik i kwas foliowy.

Jarmużwywodzi się od kapusty dzikiej i uprawiana jest jako roślina ozdobna i jadalna. W średniowieczu było to jedno z najpopularniejszych warzyw. Odmiany dzielą się ze względu na liście oraz kolory. Liście mogą być spożywane surowe w surówkach lub ugotowane podobnie do szpinaku. Może być mrożona i konserwowana. Zawiera dużo białka, witamin C, witaminy B oraz PP, E K i H. Z soli mineralnych jarmuż wyróżnia się zawartością wapnia, fosforu, potasu, żelaza i magnezu. Więcej witaminy C zawiera tylko papryka i natka pietruszki. Ceniony jest za właściwości przeciwzapalne i przeciwutleniacze.

Kabaczek jest odmianą dyni wyhodowaną we Włoszek. W Polsce popularnością cieszy się na południu kraju, gdzie jest nazywany kabaczkiem. Znany jest jednak pod obiema nazwami.

Kalafiorto inaczej kapusta warzywna. Nie występuje dziko i znany jest tylko z upraw. Znany od starożytności przez Rzymian i Greków. W Polsce jest uprawiany od przełomu XVI i XVII wieku. Wg legendy sprowadziła go do Polski Bona Sforza. Białe lub kremowe mięsiste pędy nazywane są różami. Kalafiory zbiera się od maja do listopada. Należy do wszechstronnych warzyw. Najlepszy jest zupie, ale ceniony jest także ugotowany albo pieczony. Zawiera sód, potas, magnez, wapń, mangan, żelazo, miedź cynk, fosfor, fluor, jod, karoteny, witaminy: K, B1, B2, B6, C, kwasy: nikotynowy, pantotenowy. W jego skład wchodzą także olejki eteryczne, które odpowiadają za nieprzyjemny zapach podczas gotowania. Odpowiada za to siarka.

Kalarepato odmiana kapusty warzywnej. Występuje jedynie w uprawach. Pierwsze wzmianki o kalarepie pochodzą z XVI wieku. Jednak znana była już w starożytnym Rzymie jako caulorapa. Na szerszą skalę na Zachodzie Europy uprawiana od końca XVIII wieku. W Polsce pojawiła się dopiero w XIX wieku. Najwięcej kalarep uprawiają i produkują Niemcy. Bulwa przypomina spłaszczoną piłkę, z której wyrastają łodygi. Do spożycia na surowo nadaje się jedynie po obraniu ze skóry. Idealnie sprawdza się na ciepło. Może być gotowana, faszerowana, zapiekana i duszona. Sprawdza się w zupach i zapiekankach. Odznacza się wieloma właściwościami zdrowotnymi. Zawiera sód, potas, magnez, wapń, magnez, żelazo, miedź, fosfor, chlor, jod, karoteny. Posiada liczne witaminy: B1, B2, B6, C oraz kwasy: nikotynowy, pantotenowy, foliowy, szczawiowy.

Kapusta białanie występuję dziko i spotkać ją można tylko na uprawach. Została pozostawiona w spadku przez Hunów i Mongołów, którzy sprowadzili to warzywo do Europy podczas swoich najazdów. Była popularna w starożytnej Grecji. Do Polski przywędrowała z Niemiec i zadomowiła się w XIV wieku. Obecnie jest bardzo popularną rośliną uprawną. Jest dostępna przez cały rok dzięki przechowalniom. Sezon trwa do listopada a pierwsze warzywa pojawiają się w maju. Z kapusty często są przygotowywane surówki. Może być duszona, gotowana i zapiekana. Popularnym daniem z kapusty są gołąbki, które zawijany jest farsz. Równie znana jest sałatka colesław, bigos, pierogi z grzybami i kapustą. Kapusta zawiera w sobie potas, fosfor, sód, siarkę, wapń, mangan oraz witaminy: A, C, E, K i te grupy B.

Kapusta czerwonaodmiana należąca do rodziny kapustowatych. Jej dziki przodek pochodził z basenu Morza Śródziemnego. Doceniana w starożytności ale na swój podbój stołów czekała do XVIII wieku. W chłodniach jest dostępna cały rok. Okres zbierania przypada na lato i jesień. Szczególnym upodobaniem cieszy się w Polsce, gdzie jest gotowana, duszona i kiszona. Doskonale podkreśla smak dziczyzny i ptactwa. Na śląsku jest przysmakiem. Chroni przed miażdżycą i wzmacnia odporność. Posiada w sobie dużo witaminy E oraz C plus komplet witamin B – B1, B2, B6. Poprawia pracę serca, ponieważ zawiera potas, magnez i cyk. Wykazuje właściwości przeciwuteniające dzięki antocyjanom.

Kapusta pekińskarodowodem sięga Chin i Japonii, gdzie gości na stołach od V wieku. Zachodnią cywilizację podbiła w latach 30. XX wieku. W Polsce pojawiła się stosunkowo później i obecnie często, poza sklepami, można ją spotkać uprawianą na działkach. Sezon trwa od czerwca do października. Popularnością cieszy się w kuchni wschodniej. Liście służą do zawijania wieprzowiny i ostryg. W Polsce upodobanie do niej kończy się na surówkach. Zwiera witaminy A, B1, B2 i C. Posiada także wapń, żelazo, cynk, potas, fosfor, magnez i kwas foliowy.

Karczochyznane są od starożytności w basenie Morza Śródziemnego, gdzie do tej pory są duże uprawy tej rośliny. Popularne są także we Francji, Niemczech i Szwajcarii. W Polsce nie należą do popularnych upraw. Jadalne są główki kwiatostanów, z których należy usunąć łuski. Spożywane są ugotowane, usmażone lub pieczone. Zawierają witaminy – C, PP, grupę B oraz żelazo, sód, potas i błonnik.

Kukurydza należy do rodziny zbóż. Pochodzi z Meksyku i nie występuje dzisiaj w formie dzikiej. Największym eksporterem są Stany Zjednoczone, w których kukurydza cieszy się szczególną estymą. W Polsce pojawia się na przełomie XVII i XVIII wieku. Trafiła do nas prawdopodobnie z Rumunii i Węgier. Odmiana kukurydzy są tysiące. Najprościej jest podzielić tę roślinę na odmianę spożywczą i pastewną Oddzielna odmiana jest na popularny popcorn. Sezon trwa od lipca do października. Najlepszy smak uzyskuje grillowana lub ugotowana. Dodawana jest także do zup, mięs i rzadziej mleka (chyba, że w formie płatek śniadaniowych). Zawiera witaminy B, E, A oraz fosfor selen, potas i magnez.

Marchew należy do rodziny selerowatych. Do dzisiaj można ją spotkać dziko rosnącą na terenach Europy, Azji i północnej Afryki. Jej ojczyzną są prawdopodobnie Chiny. Znana jest człowiekowi od tysięcy lat. Jej wygląd zmieniał się przez wieki. Pierwotnie była uprawiana odmiana biała i tak była znana starożytnym. Jednakże w XVII wieku w Holandii wyprodukowano pomarańczową odmianę. Poza tymi dwoma kolorami można spotkać także marchewkę żółtą, czerwoną i ciemnofioletową. W Portugalii jest uznawana za owoc. Jest dostępna przez cały rok. Zbiory trwają od sierpnia do października. W Polsce cieszy się popularnością równą ziemniakowi. Dodawana jest do wielu potraw – od zup do sałatki. Może być pieczona, duszona, gotowana i smażona. Sprawdza się także w ciastach. Zawiera dużo właściwości odżywczych. Przede wszystkim karoteny poprawiające koloryt skóry, ale także witaminy A, B, C, E, K i PP oraz wapń, żelazo, magnez, cynk, potas, miedź i fosfor.

Ogórek – należy do rodziny dyniowatych. Dziko rośnie u podnóża Himalajów. Znany ludziom od 3 tysięcy lat. Z Azji ogórek trafił Grecji, Rzymu i krajów Arabskich. Do Ameryki przywiózł go Krzysztof Kolumb. We Francji popularnością cieszył się za Ludwika XIV, który założył pierwszą szklarnię. Sezon na ogórki trwa od maja do października. Smakuje dobrze podawany na surowo i po przetworzeniu – kiszony, korniszony. Dodawany jest do surówek, kanapek, zup itd. Stanowi główny składnik popularnej mizerii. Stosowany jest także w kosmetyce. Do perfum po maseczki z jego wyciągiem. Zawiera dużo witaminy K oraz potasu, wapnia, żelaza, magnezu i fosforu. Oczyszcza organizm, poprawia cerę i zdrowie skóry.

Papryka wychodzi się z Ameryki Południowej i szczególnym upodobaniem cieszy się kuchni meksykańskiej. Do Europy trafiła pod koniec XV wieku. Uprawiana jest w ciepłych krajach basenu Morza Śródziemnego oraz w Czechach i na Słowacji. W Polsce od XVII pojawia się na stołach. Początkowo w formie przyprawy. Uprawiana była w ogrodach szlacheckich i klasztorach. Cechowała się pikantnością. Dopiero XX wieku zaczęto dostrzegać walory odmiany łagodnej. Sezon w Polsce trwa od lipca do października. Używana jest w każdej kuchni świata. Poza Meksykanami jest popularna na Węgrzech i w Hiszpanii. Gości na stołach od surowego dodatku do sałatek po przyprawy i jako naczynie na farsz. Posiada wiele wartości odżywczych w zależności od koloru. Jest bogata w beta-karoten i witaminę C. Zielona zaspokaja organizm w kwas foliowy i witaminę E. Żółta i pomarańczowa ma dużo luteiny. Każda zawiera komplet witamin B oraz wapń, potas, żelazo, magnez i miedź.

Pasternak to jedno z najstarszych warzyw, które pierwotnie było wykorzystywane przed ludy Europy i Azji. Uprawiany jest w Anglii, Francji, na Węgrzech, Holandii i w krajach Skandynawskich. Zbierany jest od października do listopada. Osłonięty nawet zimą. Z pasternaku wytwarza się olejek lotny, który wykazuje się w produkcji preparatów przyprawowych. Nadaje się do sałatek, surówek i zup oraz potraw jednogarnkowych. Może być duszony, suszony i pieczony. Z odżywczych składników należy wymienić białko, potas, wapń, fosfor, magnez, sód, żelazo, cynk oraz witaminy: A, B1, B2, B6, PP, C, E.

Patison należy do odmiany Dyni. Pochodzi z Ameryki Północnej. Popularny był wśród Indian a do Europy trafił dzięki Hiszpanom. Dzięki nietypowemu kształtowi był uprawiany ozdobnie. Jest uznany w kuchni francuskiej i śródziemnomorskiej. W Polsce nie jest ceniony. Zbiory trwają od lipca do października. W kuchni stosowany jest wydrążony do faszerowania, z miąższu robi się potrawy proste i te wyrafinowane w smaku dzięki delikatnemu smakowi i aromatowi. Mogą zastępować ziemniaka. Posiada witaminy C, B1, B2, wapń, fosfor, żelazo, magnez i karoten.

Pietruszka (korzeń) – należy do rodziny selerowatych. Uprawia się ją na całym świecie. Sezon trwa od września do listopada. Dzięki szerokiego zastosowaniu jej natka nadaje się do kanapek, zup i sosów. Korzeń dzięki aromatowi nie ustępuje zastosowaniem. Posiada witaminy A, C, E, nać jest źródłem żelaza i chlorofilu.

Pomidornależy do rodziny psiankowatych. Pochodzi z Południowej Ameryki W Europie pojawia się przywieziony przez Krzysztofa Kolumba. W Polsce popularny dzięki królowej Bonie. Występuje w wielu odmianach – koktajlowa żółta i czerwona, śliwkowa, malinowa itd. Sezon trwa od lipca do września. Można śmiało powiedzieć, że wiedzie prym w kuchniach świata. Od ketchupu po kanapki, sałatki, zupy, kremy, sosy, dania mięsne i rybne. Owoce zawierają sód, potas, magnez, wapń, mangan, żelazo, miedź, cynk, fosfor, fluor, jod i karoten. Posiada także witaminy K, B1, B2, B6, C, PP, kwas foliowy, szczawiowy, pantotenowy, błonnik i biotynę.

Por należy do rodziny czosnkowatych. Pochodzi z Azji Mniejszej. Był popularny w starożytnych cywilizacjach basenu Morza Śródziemnego. W Polsce od średniowiecza. Należy do symboli narodowych Walii. Por dzieli się na letniego, jesiennego i zimowego. W zależności od odmiany jest dostępy od maja do listopada. Surowy dzięki smakowi idealnie pasuje do sałatek i surówek. Najczęściej jest jednak dodawany do zup. Ceniony jest za wartości odżywcze. Posiada witaminę A, E, C i B6. Ze składników mineralnych – potas, wapno, magnez, fosfor, kwas foliowy. Dzięki żelazu leczy niedokrwistość. Obniża zły cholesterol i zwiększa ten dobry. Wpływa także na odporność i zabija bakterie.

Sałata wywodzi się z terenów Azji. Uprawiana była przez starożytnych Greków, Rzymian i Egipcjan. Szeroką popularność zdobyła w wiekach średnich. W Polsce odkryta została za panowania Władysława Jagiełły. Zbierana jest od marca do października. W smaku jest delikatna z lekką nutą goryczy. Dobrze smakuje ze śmietaną. Pasuje do sałatek warzywnych. Jest bogata w witaminy A, C, PP, E, potas, wapń, żelazo, magnez i fosfor. Odkwasza organizm i ułatwia trawienie.

Seler (korzeń) – od starożytności stosowany jest jako środek leczniczy. Uprawy zaczęły pojawiać się od XIII wieku. W Polsce pojawia się dzięki królowej Bonie. Miał opinię warzywa luksusowego, ponieważ był uprawiany przy klasztorach i dworach. Naturalnie występuje w południowej Afryce, części Azji i Ameryce Południowej. Dostępny jest cały rok. Dodawany jest do zup i zastępuje niekiedy sól. Poza bulwą wykorzystuje się także nać selera. Zawiera więcej witaminy C niż cytrusy. Posiada kwas foliowy, witaminę PP, witaminy B, wapno, potas, cynk i fosfor.

Seler naciowy – to jedno z najstarszych warzyw na świecie i pochodzi od dziko rosnącego selera z terenów Europy i Azji. W starożytności uznawany był na magiczny, ponieważ wykazywał właściwości kojące nerwy. Sezon trwa od sierpnia do października. Dodawany jest surowy do sałatek i surówek. Zawiera dużo witaminy C, B oraz kwas foliowy i bardzo dużo fosforu. Można także spotkać w selerze związki magnezu i żelaza.

Skorzonera pochodzi z południowej i środkowej Europy oraz Azji. W Polsce nie jest popularna. Zbierana jest od sierpnia do listopada. Jadalny jest korzeń, którzy obrabia się podobnie do szparagów. Zawiera potas, magnez, sód fosfor, żelazo, karoten, wapń, witaminy – E, B1, B, C,.

Szczaw występuje w całej Europie i na większości terenów Azji, Afryki i Ameryki Północnej. W Polsce należy do roślin pospolitych. Można go spotkać na łąkach, przydrożach i wałach ochronnych wzdłuż rzek. Ogrodowy jest jednak delikatniejszy w smaku od kwaśnego łąkowego. Zbierany jest od maja do października. W kuchni liście wykorzystywane są głównie w zupach. Liście zawierają beta-karoten, witaminę C, żelazo, wapń, błonnik i rutynę.

Szpinak to szeroko znane i uprawiane warzywo na całym świecie. Także w Polsce cieszy się popularnością. Świeży jest dostępny od maja do października. Stanowi bazę sałatek. Może być duszony, smażony i zapiekany. Zawiera duże ilości żelaza, witamin i składników mineralnych. Znany jest także z przeciwutleniaczy. Posiada także węglowodany, błonnik, wapń, potas, sód, fosfor, magnez i cynk.

Ziemniak to najpopularniejszy gatunek rośliny uprawnej na świecie. Obecnie jest czwartym najchętniej uprawianym. Wywodzi się z Andów, gdzie uprawiany jest od 8 tysięcy lat. Do Europy trafił w XVI wieku. Klasyfikowany jest na odmiany A, B i C. A i AB należą do odmian sałatkowych i nie rozpadają się po ugotowaniu. Symbol B jest zarezerwowany dla odmian ogólnospożywczych. BC i C są stosowane dla odmian na puree lub kluski i zawierają dużo skrobi. W Polsce jest niekwestionowanym królem stołów. Nie jest jadany na surowo, ale tylko ugotowany. Stanowi bazę pod pierogi ruskie, kopytka, katacze, kluski śląskie, knedle. Często jest stosowany w daniach głównych. Dodaje się go tez do zup a nawet podaje grillowanego lub z ogniska. Zawiera dużo witaminy C oraz grupy witamin B, PP, K. Bogaty jest także w fosfor, magnez, sód, wapń. Stanowi źródło błonnika. Ułatwia pracę układu trawiennego.

Borowik Szlachetny – występuje naturalnie w Europie i Ameryce Północnej. W Polsce jest często spotykany w lasach. Nazywany jest także grabak, grzyb sprawiedliwy, prawa, prawy, prawik, prawdziwiec. Jest wysoko ceniony za walory smakowe, dlatego jest najbardziej poszukiwanym grzybek w Polsce. Nadaje się do suszenia, marynowania itd.

Kurki to gatunek grzybów. W Polsce jest pospolity i często spotykany. Rośnie w lasach liściastych i iglastych. Często obfituje w glebach piaszczystych i kwaśnych. Pojawia się pod świerkami na mchu. Stanowi bazę pod sosy i zupy. Nie nadaje się do duszenia. Najczęściej jest marynowany.

Podgrzybek występuje w lasach iglastych i liściastych na całym globie. Wszystkie jego gatunki są jadalne. W Polsce często spotykany jest podgrzybek złotawy, brunatny i zajączek. W te grzyby bogata jest Ziemia Lubuska. Nadaje się do suszenia i zalewania octem. Dodawany jest do sosów, zup i wielu innych potraw.

Rydze jest bardzo ceniony za swój smak. Nadaje się do marynowania w occie, panierowania, smażenia. Nie może być suszony.

Orzechy włoskiedziko występuje na Bałkanach, południowo-wschodniej Europie oraz części Azji. Dostępny jest przez cały rok, ale świeży zbierany jest na przełomie września i października. Jadany jest na surowo. Dodawany jest do ciast, deserów i pieczywa. Zawiera witaminy E, B3, B5, B6 oraz potas, fosfor i magnez.

Orzechy laskowedziko występuje w Europie, Azji Mniejszej. W Polsce jest dziko spotkany na terenie całego kraju. Orzechy są dostępne cały rok. Jadane są na surowo ale spotyka się je w ciastach słodyczach, lodach, jogurtach, deserach. Orzechy są bogate w witaminy B1, B2, PP, C oraz E. Posiadają także minerały – żelazo, potas, cynk, miedź, fosfor, błonnik i kwas foliowy.

Cukinia pochodzi z Ameryki Południowej oraz części Północnej. Popularna jest w Europie. Cukinia jest ceniona za właściwości zdrowotne. Zawiera potas, wapń, witaminy B1, B2, PP, C i karoten. Nie kumuluje metali ciężkich, działa odkwaszająco na organizm i poprawia procesy trawienne. Zawiera mało kalorii.

Pieczarki wstępują naturalnie, ale najczęściej można je spotkać hodowane. Dzielą się na rodzaj białe, brązowe, portobello. Dwie pierwsze odmiany są uprawiane cały rok. Od 4 do 5 tygodni od rozpoczęcia procesu uprawy można je zbierać. Najpopularniejsza jest pieczarka biała. Najlepszy smak uzyskuje duszona. Brązowa dłużej zachowuje świeżość a portobello jest znacznie większa od krewnych i można ją nawet grillować.

Dodaj komentarz

Your email address will not be published.

*

Ostatnio dodane w kategorii Sezonowe warzywa i owoce

Przejdź Na górę